Maandelijks archief: oktober 2026

Imperium – Mary Oliver

Mary Oliver (1935-2019) is een Amerikaanse dichter, en ze werd geboren in een landelijk plaatsje, Maple Heights, vlakbij Cleveland in Ohio. Daar ontwikkelde ze een grote voorliefde voor de natuur. Ze woonde een groot deel van haar leven in Provincetown, Massachusetts.

[Deze introductie kunt u verder overslaan als u de introducties tot eerdere vertalingen al eens gelezen hebt. Het gedeelte dat specifiek over dit gedicht gaat begint met een alinea waarvan de openingswoorden luiden: “Het onderhavige gedicht …]

Ze begon betrekkelijk vroeg met dichten. Ze schrijft verzen met een fraai ritme en een gevoelige toon, waarin vaak rijm ontbreekt, waarin een dichterlijke stroom en tegenstroom nooit ontbreken, verzen die ons gevoelig maken en verrijken – zoals elk goed gedicht – voor de gruwelen en de schoonheden en de geheimenissen van het bestaan – “We are nourished by the mystery” (The Fish).

Ze was bevriend met de zus van Edna St. Vincent Millay, en heeft met haar de nagelaten papieren van de dichteres geordend.

Een necrologie, geschreven door Lynn Neary, ‘Beloved Poet Mary Oliver, Who Believed Poetry ‘Mustn’t Be Fancy,’ Dies At 83‘ op de website van New Hampshire Public Radio (17 januari 2019), vindt u hier.

De slotregel van dat stuk is een voor mij zeer ontroerend en ook veelzeggend citaat uit het gedicht When Death Comes dat ik al eerder heb vertaald.

“When it’s over, I want to say: all my life / I was a bride married to amazement.”

Na haar dood in 2019 verscheen in Forward een mooi stukje van Talya Zax. Deze joodse schrijver/journalist schreef:

The Pulitzer Prize-winning poet [Mary Oliver dus], who passed away on January 17 [2019] at age 83, was a voice of clarity in American letters. Her work, spare and full of silence, was often out of style. She was dismissed, by some who claimed authority, as a common kind of poet, not especially interesting, radical in neither subject nor form.

But when it came to the dimensions that most matter, those of language and soul, Oliver was unique. She could show you the world just as it was, and in doing so make it seem entirely new.

En ook citeerde ze de woorden van Mary Oliver:

“The Real Prayers Are Not the Words, But the Attention that Comes First,”

Het onderhavige gedicht heeft volgens mij geen toelichting nodig.

Mary Oliver, Red Bird (2008).



Geluidsopname

Geluidsopname van de vertaling – Arie Sonneveld


Vertaling

Imperium

Men kent ons om onze angst voor de dood,
Onze hang naar macht, als een cultuur die onzekerheid
Van weinigen elimineren wou, die armoe
Van velen miskende. Men kent ons als een cultuur
Die massaliteit onderwees en beloonde, die het zelden
Of nooit had over kwaliteit van leven voor
Mensen (andere mensen), voor honden, rivieren. Alles
Wat volgens ons bestaat, zeggen ze, is slechts
Grondstof. En ze zullen zeggen dat deze toestand
Een politiek uitgangspunt is – inderdaad – en
Ze zullen ten slotte zeggen dat onze politiek slechts
Middel is om wat in ons hart leeft te ondersteunen,
En dat ons hart, in deze tijd, benepen is,
Meedogenloos, vol van gemeenheid.



Origineel

Of The Empire

We will be known as a culture that feared death
and adored power, that tried to vanquish insecurity
for the few and cared little for the penury of the
many. We will be known as a culture that taught
and rewarded the amassing of things, that spoke
little if at all about the quality of life for
people (other people), for dogs, for rivers. All
the world, in our eyes, they will say, was a
commodity. And they will say that this structure
was held together politically, which it was, and
they will say also that our politics was no more
than an apparatus to accommodate the feelings of
the heart, and that the heart, in those days,
was small, and hard, and full of meanness.

Ten geleide – Mary Oliver

Mary Oliver (1935-2019) is een Amerikaanse dichter, en ze werd geboren in een landelijk plaatsje, Maple Heights, vlakbij Cleveland in Ohio. Daar ontwikkelde ze een grote voorliefde voor de natuur. Ze woonde een groot deel van haar leven in Provincetown, Massachusetts.

[Deze introductie kunt u verder overslaan als u de introducties tot eerdere vertalingen al eens gelezen hebt. Het gedeelte dat specifiek over dit gedicht gaat begint met een alinea waarvan de openingswoorden luiden: “Het onderhavige gedicht …]

Ze begon betrekkelijk vroeg met dichten. Ze schrijft verzen met een fraai ritme en een gevoelige toon, waarin vaak rijm ontbreekt, waarin een dichterlijke stroom en tegenstroom nooit ontbreken, verzen die ons gevoelig maken en verrijken – zoals elk goed gedicht – voor de gruwelen en de schoonheden en de geheimenissen van het bestaan – “We are nourished by the mystery” (The Fish).

Ze was bevriend met de zus van Edna St. Vincent Millay, en heeft met haar de nagelaten papieren van de dichteres geordend.

Een necrologie, geschreven door Lynn Neary, ‘Beloved Poet Mary Oliver, Who Believed Poetry ‘Mustn’t Be Fancy,’ Dies At 83‘ op de website van New Hampshire Public Radio (17 januari 2019), vindt u hier.

De slotregel van dat stuk is een voor mij zeer ontroerend en ook veelzeggend citaat uit het gedicht When Death Comes dat ik al eerder heb vertaald.

“When it’s over, I want to say: all my life / I was a bride married to amazement.”

Na haar dood in 2019 verscheen in Forward een mooi stukje van Talya Zax. Deze joodse schrijver/journalist schreef:

The Pulitzer Prize-winning poet [Mary Oliver dus], who passed away on January 17 [2019] at age 83, was a voice of clarity in American letters. Her work, spare and full of silence, was often out of style. She was dismissed, by some who claimed authority, as a common kind of poet, not especially interesting, radical in neither subject nor form.

But when it came to the dimensions that most matter, those of language and soul, Oliver was unique. She could show you the world just as it was, and in doing so make it seem entirely new.

En ook citeerde ze de woorden van Mary Oliver:

“The Real Prayers Are Not the Words, But the Attention that Comes First,”

Het onderhavige gedicht is niet moeilijk te begrijpen, het is zelfs enigszins moralistisch: het vertelt het verhaal van een stervend watervogeltje, en het zegt expliciet dat het doel is om onze ogen te openen voor de wereld om ons heen, omdat die wereld rijk en onuitputtelijk is, een bron van vreugde die ons ook leert omgaan met verdriet.



Geluidsopname

Geluidsopname van de vertaling – Arie Sonneveld


Vertaling

Ten geleide

Dit verhaal
Zal je hart breken.
Ben je er klaar voor?
Deze winter
Kwamen er duikertjes in onze haven
En ze stierven één voor één,
Zonder dat we wisten waaraan.
Een vriend vertelde me
Over een van hen aan de kust
Dat z’n kopje ophief en z’n elegante
Snavel opende voor een kreet
Waarmee het lang en zoet zijn leven vierde
En je weet, als je het ooit gehoord hebt,
Dat dat iets heiligs is,
En, als je het nooit gehoord hebt,
Moet je zo snel mogelijk gaan naar de plek
Waar ze nog zingen.
En, neem van mij aan, vertel niemand
Waar dat precies is.
De volgende morgen
Lag dit duikertje, gespikkeld
En regenboogkleurig en vast van plan
Om terug naar huis te vliegen
Naar een verborgen meer,
Dood op de kust.
Ik vertel je dit
Zodat je hart breekt,
Waarmee ik slechts bedoel
Dat het zich opent, zich nooit meer sluit
Voor de wereld om ons heen.



Origineel

Lead

Here is a story
to break your heart.
Are you willing?
This winter
the loons came to our harbor
and died, one by one,
of nothing we could see.
A friend told me
of one on the shore
that lifted its head and opened
the elegant beak and cried out
in the long, sweet savoring of its life
which, if you have heard it,
you know is a sacred thing,
and for which, if you have not heard it,
you had better hurry to where
they still sing.
And, believe me, tell no one
just where that is.
The next morning
this loon, speckled
and iridescent and with a plan
to fly home
to some hidden lake,
was dead on the shore.
I tell you this
to break your heart,
by which I mean only
that it break open and never close again
to the rest of the world.

Vier kwartetten – Four Quartets – T.S. Eliot – overzicht

Vertalingen van de complete Four Quartets

  1. Burnt Norton
  2. East Coker
  3. The Dry Salvages
  4. Little Gidding

Ten geleide

T. S. Eliot (1888-1965) was een Amerikaans-Engelse dichter die in Nederland het meest bekend is geworden door het desolate gedicht The Waste Land, met de bekende openingszinnen:

April is the cruellest month, breeding
Lilacs out of the dead land, mixing
Memory and desire, stirring
Dull roots with spring rain.

Dit gedicht vestigde zijn naam als modernist in de Engelstalige letteren.

Eliot was Amerikaan van geboorte, maar vestigde zich in 1915 in het Verenigd Koninkrijk. Hij heeft daar zijn hele verdere leven gewoond en gewerkt, eerst bij een bank, later bij Faber & Faber, een uitgever die zich ontwikkelde tot de voornaamste uitgever van poëzie in de engelstalige wereld. T.S. Eliot ontving in 1948 de Nobelprijs voor Literatuur.

In Amerika werd hij opgevoed in de sfeer van de Unitariërs, een kerkgenootschap aan de rand van het christendom waarbinnen men niet geloofde aan de goddelijkheid van Jezus en niet in de Drieëenheid. De kerk werd gekenmerkt door een spiritualiteit waarin orde en discipline belangrijk waren, waarden die voor Eliot altijd belangrijk zijn gebleven.

Op latere leeftijd bekeerde Eliot zich tot de Anglo-Katholieke tak van The Church of England – een Anglicaanse Kerk. Uit die tijd dateren ook Four Quartets – Vier kwartetten – die ook heel bekend geworden zijn.

Mede door zijn bekering kreeg hij in bepaalde kringen de naam een oude conservatieve mopperaar te zijn, zoals u onder andere kunt nalezen in het artikel van (de auteur heeft zijn achternaam niet mee): Andrew Epstein, How Did T.S. Eliot Go From Young and Wild to Old and Stodgy?, The New York Times, 2 sept. 2022.

Hier vindt u een Nederlands voorbeeld van dat hoofdschudden: de bespreking door Joris Note van Paul Claes’ vertaling van de Four Quartets, waarin die afkeer van Eliots bekering tot in de titel doorklinkt: “Een bekeerde dichter”. Overigens zwalkt Note wel een beetje – enerzijds vindt hij Claes’ vertaling goed – terecht – en heeft hij ook waardering voor de kwartetten, maar anderzijds vindt hij Eliot maar een vervelende zeur met zijn christendom.

Over dat raadsel wonden overigens ook velen zich op in zijn tijd. Virginia Woolf die Eliot goed kende, schreef aan haar zus Vanessa Bell:

“Ik had een bijzonder beschamend en verontrustend gesprek met de arme, lieve Tom Eliot, die we vanaf vandaag allemaal wel als dood mogen beschouwen. Hij is anglo-katholiek geworden, gelooft in God en onsterfelijkheid, en gaat naar de kerk. Ik was geschokt. Een lijk zou op mij nog geloofwaardiger overkomen dan hij. Ik bedoel, het heeft toch iets obsceens als een levend persoon bij de haard zit en in God gelooft.”

Dit citaat komt uit het zeer interessante Eliot-boek van Rob Hartmans, T.S. Eliot. De vele gezichten van een conservatieve modernist, Amsterdam: Spectrum 2022, p. 136. Hartmans probeert Eliot in dat boek te redden uit handen van zijn verguizers, overigens zonder hem in alle opzichten te volgen. De ondertitel van zijn boek geeft al zijn genuanceerde benadering aan. Aan het boek van Hartmans heb ik een aantal van de in dit stuk genoemde genoemde feiten ontleend.

In 1936 publiceerde Eliot het gedicht Burnt Norton. In 1939 besloot Eliot nog drie gedichten met een vergelijkbare vorm aan Burnt Norton toe te voegen. In 1940 publiceerde hij East Coker, in 1941 The Dry Salvages, in 1942 Little Gidding. In 1943 verschenen deze gedichten bij Faber and Faber als de bundel Four Quartets.

Het centrale thema van de kwartettencyclus is de tijd – Eliot contrasteerde vergankelijke tijd en eeuwige tijd. Alle kwartetten verwezen naar een concrete plaats. En in ieder kwartet staat een bepaald seizoen min of meer centraal alsmede één van de vier elementen lucht, aarde, water en vuur.

Het gedicht bestaat uit vier delen die steeds een belangrijke plaats in Eliots leven innemen.

Vertalingen

  1. Burnt Norton
  2. East Coker
  3. The Dry Salvages
  4. Little Gidding

Lied – T.S. Eliot

T. S. Eliot (1888-1965) was een Amerikaans-Engelse dichter die in Nederland het meest bekend is geworden door het desolate gedicht The Waste Land, met de bekende openingszinnen:

April is the cruellest month, breeding
Lilacs out of the dead land, mixing
Memory and desire, stirring
Dull roots with spring rain.

Dit gedicht vestigde zijn naam als modernist in de Engelstalige letteren.

[Deze introductie kunt u verder overslaan als u eerdere introducties tot Eliot-vertalingen al gelezen hebt. Het gedeelte dat specifiek over dit gedicht gaat begint met een alinea waarvan de openingswoorden luiden: “Het onderhavige gedicht …]

Eliot was Amerikaan van geboorte, maar vestigde zich in 1915 in het Verenigd Koninkrijk. Hij heeft daar zijn hele verdere leven gewoond en gewerkt, eerst bij een bank, later bij Faber & Faber, een uitgever die zich ontwikkelde tot de voornaamste uitgever van poëzie in de engelstalige wereld. T.S. Eliot ontving in 1948 de Nobelprijs voor Literatuur.

In Amerika werd hij opgevoed in de sfeer van de Unitariërs, een kerkgenootschap aan de rand van het christendom waarbinnen men niet geloofde aan de goddelijkheid van Jezus en niet in de Drieëenheid. De kerk werd gekenmerkt door een spiritualiteit waarin orde en discipline belangrijk waren, waarden die voor Eliot altijd belangrijk zijn gebleven.

Op latere leeftijd bekeerde Eliot zich tot de Anglo-Katholieke tak van The Church of England – een Anglicaanse Kerk. Uit die tijd dateren ook Four Quartets – Vier kwartetten – die ook heel bekend geworden zijn.

Mede door zijn bekering kreeg hij in bepaalde kringen de naam een oude conservatieve mopperaar te zijn, zoals u onder andere kunt nalezen in het artikel van (de auteur heeft zijn achternaam niet mee): Andrew Epstein, How Did T.S. Eliot Go From Young and Wild to Old and Stodgy?, The New York Times, 2 sept. 2022. Aan dat artikel heb ik ook de openingsfoto van T.S. Eliot ontleend.

Hier vindt u een Nederlands voorbeeld van dat hoofdschudden: de bespreking door Joris Note van Paul Claes’ vertaling van de Four Quartets, waarin die afkeer van Eliots bekering tot in de titel doorklinkt: “Een bekeerde dichter”. Overigens zwalkt Note wel een beetje – enerzijds vindt hij Claes’ vertaling goed – terecht – en heeft hij ook waardering voor de kwartetten, maar anderzijds vindt hij Eliot maar een vervelende zeur met zijn christendom.

Over dat raadsel wonden overigens ook velen zich op in zijn tijd. Virginia Woolf die Eliot goed kende, schreef aan haar zus Vanessa Bell:

“Ik had een bijzonder beschamend en verontrustend gesprek met de arme, lieve Tom Eliot, die we vanaf vandaag allemaal wel als dood mogen beschouwen. Hij is anglo-katholiek geworden, gelooft in God en onsterfelijkheid, en gaat naar de kerk. Ik was geschokt. Een lijk zou op mij nog geloofwaardiger overkomen dan hij. Ik bedoel, het heeft toch iets obsceens als een levend persoon bij de haard zit en in God gelooft.”

Dit citaat komt uit het zeer interessante Eliot-boek van Rob Hartmans, T.S. Eliot. De vele gezichten van een conservatieve modernist, Amsterdam: Spectrum 2022, p. 136. Hartmans probeert Eliot in dat boek te redden uit handen van zijn verguizers, overigens zonder hem in alle opzichten te volgen. De ondertitel van zijn boek geeft al zijn genuanceerde benadering aan. Aan het boek van Hartmans heb ik een aantal van de in dit stuk genoemde genoemde feiten ontleend.

Gedicht
Het onderhavige gedicht draait om een contrast: het is al herfst, maar de herfst lijkt nog niet ingetreden. Maar de krans die de jij-figuur draagt is meer dan herfstig: het is bruin, vaal en lelijk. Veel meer kun je over dit gedicht niet zeggen, denk ik.



Geluidsopname

Geluidsopname van de vertaling – Arie Sonneveld


Vertaling

Lied

De weg naar huis voerde omlaag.
    Nog zaten bomen vol in ’t blad;
    Het strelend najaarsbriesje had
Geen sidderende spinnenweb geveld.

Het bloeide nog uitbundig in de haag,
    Geen kelkblad dwarrelde eronder;
    Maar rozen in jouw krans – ze waren zonder
Elan of kleur – ‘t was droef met ze gesteld.



Origineel

Song

When we came home across the hill
    No leaves were fallen from the trees;
    The gentle fingers of the breeze
Had torn no quivering cobweb down.

The hedgerow bloomed with flowers still,
    No withered petals lay beneath;
    But the wild roses in your wreath
Were faded, and the leaves were brown.